Leerhuis

Als alles begint te schuiven

De vijftiende en zestiende eeuw zijn voor de geschiedenis van West-Europa zo doorslaggevend geweest dat het de moeite loont die periode van dichterbij te bekijken.

West-Europa in de vijftiende en zestiende eeuw

Het katholieke christendom, zwaar beschadigd, komt van allerlei kanten onder vuur te liggen. Een kritische tegenbeweging binnen de kerk is de Moderne Devotie, met als voormannen Geert Grote en Thomas van Kempen – een nog altijd onderschat geestelijk erfgoed, hoewel een voorloper van de Reformatie. Het humanisme van Desiderius Erasmus is in hoge mate schatplichtig aan de ‘pennendragers’, zoals de moderne devoten worden genoemd.

Erasmus en Luther vormen een hoofdstuk apart. Aanvankelijk sympathiseert Erasmus met denkbeelden van Luther, maar hij weigert zich aan te sluiten bij diens beweging. Ze komen vervolgens lijnrecht tegenover elkaar te staan: de behoedzame humanist, die boven alle partijen wil staan, en de onverschrokken revolutionair die geen tegenspraak duldt. We gaan ons verdiepen in hun scherpe polemiek over wilsvrijheid. Beschikken mensen wel over een vrije wil? Erasmus zegt ‘ja’, vanuit zijn humanistisch ideaal. Luther zegt ‘nee’, in naam van Gods absolute soevereiniteit.

Zo leiden verschillende opvattingen over de mensheid op aarde, wie we zijn en waartoe we in staat zijn, tot uiteenlopende visies op de samenleving. Niccolò Machiavelli formuleert in De heerser de beginselen van brute machtspolitiek. Michel de Montaigne toont zich een erfgenaam van Erasmus in zijn pleidooi voor menselijke vrijheid.

In vier bijeenkomsten lezen en bespreken we teksten van toen.

Deze dinsdag vindt het tweede deel uit deze serie plaats. De andere data zijn: 19 en 26 november
Plaats: Keizersgrachtkerk, Keizersgracht 566, Amsterdam
Tijd: 20.00-22.00 uur
Toegang: € 80 voor vier bijeenkomsten

Alex van Heusden studeerde filosofie in Nijmegen en theologie in Amsterdam. Hij heeft zich toegelegd op de bestudering van de bijbel, het Jodendom en de geschiedenis van het vroege christendom. Hij is als bijbelwetenschapper verbonden aan Ekklesia Leerhuis Amsterdam. Met Huub Oosterhuis vertaalde hij de vijf boeken van Mozes, de Thora, die in één uitgave zullen verschijnen, inclusief begeleidend commentaar. Ook werkt hij aan een boek over de geschiedenis van het vroege christendom. Velen prijzen Alex om zijn welbespraaktheid, hartelijkheid en zin gevoel voor (droge) humor.